Havacılık sektöründe "kadın" olmak

Havacılık sektöründe 'kadın' olmak

Havacılık sektöründe

“Lütfen hosteslerimize para teklif etmeyiniz” yazılı bu reklam bir billboard reklamı olup Atlas Jet dergilerinde de yer alıyor. Bir uçak sever olarak reklamın hedef kitlesi bir yerden bir yere giderken havayolunu tercih edecek olan yaşlı, genç, kadın, erkek her türlü yolcu profilidir diyebilmek isterdim. Ancak kabin memuruna para teklif etmenin diğer anlamını düşündüğümde Atlas Jet’in sadece erkek yolculara hitap etmeye çalışan bir şirket olduğunu anlamış bulunuyorum ve bunu anladığım günden beri de Atlas Jet’in benden istediği şeyi yapıyor ve asla bu şirketle uçmuyorum. Etrafımda Atlas Jet ile uçacak olan tüm kadınlara Atlas Jet’in sadece erkek yolcu taşıdığını söylüyor ve şirketin hedef kitle talebine destek oluyorum.

Reklamdan kabin memurlarına para teklif edildiği bazı durumların söz konusu olduğu anlaşılıyor. Bu para teklifi görselde yer alan kabin memurunun duruşundan da anlaşılacağı üzere çok hoşa giden bir durum olmalı ki, kabin memurunun ağzı kulaklarında yer almış. Vakti zamanında kabin memurluğu yapmış bir kadın olarak; uçakta, sıkıyorsa bir kabin memuruna para teklif edin demekten fazla bir şey söylemek istemiyorum. Reklamdan bunun dışında anlayabileceğimiz her şey minik puntolarla silik olarak yazılmış. Sanki burayı okumanıza gerek yok, tüm detayları biz resimde ve büyük başlıkta verdik dercesine bir havası var reklamın.

Para teklifi ile satın alınabilen kabin memuru algısı yaratan Atlas Jet reklamları havacılığı yanlış anladıkları gibi (bkz. 2007 Atlas jet kazası), kabin memurluğu mesleğini de çok yanlış anlamışlar, ancak ne yazık ki ülkemizde konuşmak için bilmenin gerekmediği bir algı anlayışı hüküm sürüyor. Hemşirelik veya dünyanın büyük çoğunluğunun aksine bizde hosteslik olarak bilinen kabin memurluğu gibi çeşitli meslek grupları, fayda sağlayan ve icra edilmesi büyük özveri ve cesaret gerektiren meslekler olduğu için ağırlıklı olarak kadınların çalıştığı meslek grupları olarak karşımıza çıkıyorlar. Bu durum kadınların bir araya gelmişliğinden rahatsızlık duyan ataerkil mantığı korkutmuş olacak ki, cinsiyetçi yaklaşımlarla değersizleştirme ve mesleklerin içini boşaltma yoluna gidliyor.

Kabin memurluğu; içinde yaşadığımız kültürde; evinden dışarı adım atmakla kalmamış aynı zamanda büyüdüğü şehirden ve hatta büyüdüğü ülkeden dışarı adım atma cesaretini göstererek adeta fizik kurallarına ters bir duruş sergileyen meslek gruplarından biri olmuştur. Toplumun kadına bakış açısı düşünüldüğünde; işte evinden kilometrelerce uzakta olan bu kadın ‘para tekliflerine açık ve aslında uçuş emniyeti ve güvenliğini sağlamakla alakası olmayan kadın’ görünümünü almıştır zihinlerde. Bu nedenle reklam, toplumun kabin memurluğu algısını meşrulaştıran ve havacılık sektörünün gerçek hedefinden uzak, hastalıklı bir reklamdır.

Kadın kabin memurlarına karşı zihinlerdeki “muhteşem varlıklar uçakta seks için sizi bekliyorlar” algısını yaratan elbette ki eril havacılık sektörünün oyuncuları olan erkeklerdir. Eril bir sektör olan havacılıkta yaratılan bu hostes imgesi, dünyalar güzeli bir kadın, bağımsız, cesur, bakımlı, ateşli ( kırmızı ruj sürmeyen hostes olamazmış gibi) ve bir pilotun ardı sıra yürüyendir ve hatta çoğu zaman tek başına değil bir grup halinde bu pilotu takip ederler. Pilot rahat, güçlü, eller genelde ceplerde ( özgüveni temsil etmesi açısından) ve havalı bir şekilde sunulur (Atlas Global son reklamı).
Kadın pilot imgesi ise (Sabiha Gökçen’den bu yana son birkaç yıldır karşılaştığımız) zorlukları aşmış, mücadele etmiş, yoksulluğuyla savaşmış ve pilot olmuş, kırmızı ruj sürmeyen (o üniforma eril bir kavramı temsil ettiği için kırmızı ile yan yana koyulmayan) Safiye Ademoğlu gibi temsil edilir. Yani bu anlayışın sunduğuna göre, pilot olmak bir kadın için o kadar zordur ki ancak çok çalışan mücadele eden kadın pilot olur. Fakat buna karşılık erkekler için “kim olsa yapar” havası hakimdir.

Türk Hava Yollarının verilerine göre 1800 pilotun 76‘sı kadın pilot. Bu sayı 2010’da 25 iken son 5 yılda 76 rakamına ulaşmış. Sayının artışının nedeni, şirketin pilot alımı şeklini değiştirmiş olması ve kendi yetiştireceği pilotları istihdam edeceğini açıklamasıdır. Ancak göz ardı edilmemesi gereken başka bir nokta var ki, Safiye Ademoğlu döneminde işe alınan 134 kişiden sadece 1 kişi kadındır. Tabii elimizde başvuru sayısına ait net bir bilgi olmadığı için bu sadece tahminden ibaret. Bizim kültürümüzde okutulan kız çocuğu sayısını düşünürsek, pilotaj gibi yüksek meblağların yatırılacağı bir eğitim söz konusu olduğunda ailelerin kız çocukları için bu parayı vermedikleri ve bu sebeple kadın pilot sayısının erkeklere göre az olduğunu söyleyebiliriz. Bu durumda THY’nin de ailelerden farklı hareket ettiğini söylemek yanlış olur. Daha eski yıllarda orduda görev yapan havacı erkeklerin özel sektöre yönelerek pilot eksiğini gidermesi de yine niçin kadın pilot sayısı bu kadar az sorusunun cevapları arasında yer alıyor. Ve elbette, evinde oturması gereken kadın imajı bu istatistiklerde büyük rol oynamakta.

Atlas Jet reklamlarının devamı da; kabin memurlarının satın alınması, 77 cme oturması, 69 pozisyonu gibi kabin memurlarına cinsel takıntısı olan nevrotik bir hastanın reklamları gibi. Reklam yapımcısının psikanalitik değerlendirmesini işin uzmanlarına Türk Psikoloji Derneğine bırakıyorum. Tabii aynı şekilde bu reklamı onaylayan tüm Atlas Jet çalışanlarının geçici bir akıl tutulması yaşamış olduklarını temenni edip, olayın aklı selim bir avukat tarafından tüm kabin memurlarına yapılmış bir hakaret ve cinsiyet ayrımcılığından kamu davasına dönüştürülmesini diliyorum.

Irish gambling website www.cbetting.co.uk Paddy Power super bonus.